لکھت: شاہ محمد شاہ اتے اللہ بچایو ساند
سرائیکی اپترائیت: اظہر لاشاری
ھِک ڄَݨے دیاں ڳایٔیں جنگل چرݨ چھڑدیاں ھَن۔ ایں جنگل اِچ گِدڑ وی راھندے ھَن۔ اِنہاں گدڑاں اِچوُں ھک گدڑ ݙاڈھا حرفتی ھا۔ اے کیا کریندا ھا ، جݙاں وی کویٔی ڳاں جنگل اِچ ویاندی ھیٔی اے اوُند پھَل کھا ویندا ھا۔ چھیکڑ، اے ڄݨاں پیرا کھُرا چٔیندا، گدڑ تیٔیں ونڄ پہن٘تا اتے اوُن٘کوُں سزا ݙیوݨ دا خیال آیُس۔ گدڑ ٻہوُں توبھاں زاری کیتی تے آکھُس: “ٻیلی ایں واری میکوُں معاف چا کر اڳتے اینجھی کویٔی زیانی نہ کریساں۔ تے ھݨ تیٔیں تیݙا جیڑھا نقصان کیتم ایندے بدلے تیݙے تے ڄݙاں کویٔی اوکھا ویلا آݨ ڈھُکے، تہاکوُں جݙاں وی میݙی لوڑھ پووے، تہاݙی ھکڑی ھکل تے سایٔیں دی مدد کیتے میں حاظر ھوساں۔” اوُں ڄݨے کجھ قیاس کیتا اتے گدڑ کوُں ویندا کیتُس۔
اوُں جݨے دے پاڑے اِچ ھک مُلاں راھندا ھا۔ ھِک ݙینہہ اِیں ڄݨے دی ھِک ڳاں آپݨے گھر اِچ ویایٔی اتے اتفاق نال ڳاں دا پھل ٹردا ٹردا مُلاں دے گھر ونڄ وڑا۔ مُلاں بٔیمان تھی ڳیا، زور لا لا پھل کوُں آپݨے ݙاند دے پیچھے اِچ چا ٹمُبُس اتے آݨ لڳا ایکوُں ٻاھر کڈھݨ تے زور لاوݨ۔ اوُھیں ویلے وستی دے کجھ لوک مُلاں کوُں ملݨ اوُندے گھر آیٔل ھَن۔ انہاں وی ݙٹھا جو مُلاں دا ݙاند پھَل پیا ݙیندے۔ او ڄݨاں وی آپݨی ڳاں دا پھل ڳوُلیندا ڳوُلیندا مُلاں دے گھر آلے پاسیوں لنگھدا پیا ھا۔ اوُہیں ویلے ڳاں دا پھل بُکھ توُں رڑدا پیا ھا۔ پھل دیاں رڑیاں سُݨ او ڄݨاں مُلاں دے گھر وڑ ڳیا۔ ملاں دے گھر پھل کوُں ٻدھا ݙٹھُس تاں پُچھیٔس: “اے میݙی ڳاں دا پھل اتھ کیویں ٻدھل اے؟” مُلاں اون٘کوُں ولدا ݙتا: “چریا تھی ڳیٔیں کیا؟ کلھ میݙا ݙاند ویایٔے اتے اے پھل ݙتیس۔ جے تیکوُں اعتبار نیٔیں پیا آندا، توُں بھلے انہاں لوکاں توُں پُچھ سنڳدیں جیڑھے موقع تے موجود ھَن۔ اتے جیکر تیݙے کویٔی گواہ ھِن تاں گھِن آ۔” او ڄݨاں اودر ڳیا۔ چھیکڑ گِدڑ آلی ڳالھ یاد آیٔیُس۔ تے سوچیُس جو ٻیلی ھُݨ گِدڑ کوُں ازمیجے۔ گواھی ݙیوݨ کیتے آکھُن٘س۔ گِدڑ اون٘کوُں گواھی ݙیوݨ دی حامی بھری تے وعدہ کیتا جو او گواھی ݙیوݨ آ ویسی۔
ایہو فیصلہ ٻیٔے ݙینہہ اوُں مُلخ دے بادشاہ کرݨا ھا۔ بادشاھ ݙوُھایٔیں تھوکاں کوُں آپݨے آپݨے گواھ آݨن دا آکھا۔ او ڄݨاں ولا جنگل ڳیا تے گدڑ کوُں ونڄ آکھیس: “سبھایٔیں بادشاہ دے دربار گواھی ݙیوݨ حاظر تھیوݨیٔی”۔
سویرے مُلاں آپݨے گواھاں سوُدھا بادشاں دے دربار حاظر آݨ تھیا۔ او ڄݨاں وی آ ڳیا، پر گدڑ اڄاں نہ پُڄا۔ ایندے تے بادشاہ اوُں ڄݨے کوُں آکھا: “تیݙا گواہ ھالی نیٔیں پہنتا، ایویں وقت کھنیندا پیٔے، آوݨا وی ھِس یا کویٔیناں؟” ھالی اوُں ڄݨے ولدا ای نہ ݙتا ھا جو گدڑ ساھکدا ساھکدا حاظر آݨ تھیا اتے ھِک چُنڈ اِچ ونڄ ٻہہ ڳیا۔ بادشاہ مُلاں اتے اوُندے گواھاں توُں حقیقت پُچھی۔ گواھاں جو اکھیں نال ݙٹھا ھا اوُھو بادشاہ دے اڳوُں بیان کتونہے۔
گدڑ جیڑھا ھِک چُنڈ اِچ ٻیٹھا ھا ڄاݨ ٻُڄھ کے جھوُٹے کھاوݨ لڳا اتے نندر پووݨ لڳا۔ بادشاہ ایندا اے سارا تماشہ ݙیہدا ٻیٹھا ھا، آکھیُس: “اڑے گدڑ! ھِک تاں توُں آیا چرکے ھویں، اتے ٻیا ھُݨ نندر دے جھوُٹے گھنݨ لڳ ڳیا ھِویں، راتیں نندر ناھوی کیتی کیا؟” بادشاہ دی آواز سُݨ، گدڑ ھک وݙی ساری چھرکی گدھی تے آکھیُس: “قبلا! کیا ݙساواں تہاکوُں؟ راتیں ایویں اچل چیتی دریا کوُں بھاہ لڳ ڳیٔی ھیٔی، جیڑھی اساں گدڑاں فجر تیٔیں ونڄ وسمایٔی اے۔ اتے وت خیال آیومہی جو گواھی ݙیوݨ وی ونڄݨیم۔ مُٹھیں پُھوکیم تے آݨ لڳم بھڄݨ۔ ایں کیتے تھوڑی دیر وی تھی ڳیٔم تے نندر دے جھوُٹے وی آندے پیٔے می۔” اے ڳالھ سُݨ بادشاہ اوُکوُں آکھا: “کھلا گدڑ آ! دریا کوُں وی بھلاکݙاھیں بھاہ لڳی؟ ایندے تے گدڑ ولدا ݙتا: “ سایٔیں میݙا! جیکر دریا کوُں بھاہ نیٔیں لڳ سنڳدی تاں ولا ݙانداں کݙاں پھل ڄایٔے ھَن؟” ایندے تے باشاہ اکھ پٹی تے مُلاں دی چالاکی دی خبر پیُس۔ پچھے مُلاں پھل اوں ڄݨے دے حوالے کیتا اتے آپݨے گواہاں کوُں دربار توُں کھسکا کڈھُس۔