سرائیکی ڈیجیٹل لائبریری

کسے وی اکیڈمک ڈسپلن بارے کجھ جاݨنا ہووے تے اوندے بارے کجھ بنیادی شئواں دی خبر ہووݨا ضروری  ہے۔اینہاں بنیادی شئواں وچوں سب توں اہم اے سوال ہے کہ ایس ڈسپلن یا مضمون دا سبجیکٹ میٹر کیا ہے؟   مثال طور تے زوالوجی کوں study of animals آکھا ویندا اے، کیوں کہ اوندا سبجیکٹ میٹر پکھی پَھاروُ ھن پئے تے باٹنی کوں study of plants  آہدے ہائیں، کیونکہ اوس  دے وچ وݨ ٻوٹیاں نوں ہر حوالے نال  ݙٹھا بھالا ویندا اے۔ ایس طرح جس وی ڈسپلن دا نام ذہن وچ آوے تہاکوں اوس دا واضح سبجیکٹ میٹر  پتہ لڳ ویسی، تے اوس حساب نال اس سبجیکٹ دی تعریف وی آسانی نال کیتی ونڄ سنڳدی اے۔ ایس اصول نوں اگر اساں فلسفے تے اپلائی کروں تاں  وت فلسفے دی تعریف کیا بݨسی؟
شاید ایس دا فٹ جواب اساں نہ بݨاں سنڳوں، ایتھے ساکوں ذرا سر کھپا کے چیتے کاری کرݨی پوندی ہے۔فلسفے نوں ڈیفائن کرنا کجھ وجوہات دی وجہ تھوں تھوڑا جیا مشکل ہے۔ ھک وجہ تے اے ہے کہ تاریخ  دے ابتدائی ادوار وچ مختلف علوم فلسفے دی چھتر چھایا وچ شمار تھیندے ھن  لیکن بعد وچ ایتنے ایڈوانس ہوئن کہ اونہاں نے اپنا آزادمقام منواگھدا اے، مثال طور تے فزکس تے آسڑانومی وغیرہ ۔  ݙوجھی اہم وجہ فلسفے دے اپنے مکاتبِ فکر تے اونہاں دا خاص رجحان ہے۔  اینہاں مکاتب فکر دے اندر فلسفے کوں ݙیکھݨ دی اپݨی اپݨی اکھ ہے تے اوس مطابق او فلسفے دی تعریف کریندن۔ ایس وجہ توں اکثر تعریفاتِ فلسفہ ھک پنے تے نئیں آ سنڳدیاں۔  موجودہ دور وچ ھک مسئلہ بذاتِ خود تعریف کرݨ دے معاملے اُتے وی چایا ڳئے کہ کسے شئے نوں ڈیفائن کرݨا اصل وِچ اُوس تے حد لاوݨ اے۔

ظاہر ہے جس شئے اُتے حد لائی ونڄے اُس دی ھک مسخ شدہ تصویر ای وت سامݨے آندی اے۔

کسے سبجیکٹ دی سُنڄاݨ آسطے اوس دے سبجیکٹ میٹر دا تعین کرݨا دراصل اوس سبجیکٹ دا سکوپ پدھرا کرݨ سنواں ہے۔ کسے سبجیکٹ دے سکوپ توں مراد اے ہوندا اے کہ اوس سبجیکٹ دے دائرہ کار اندر کیہڑے علمی مباحث، موضوعات تے سوالات اوتے سوچ وِچار کیتی ویندی اے۔( اساڈے کول عموماً کسے سجیکٹ دے سکوپ توں اے مراد گھدی ویندی اے کہ ایس دی ڈگری  حاصل کرݨ توں نوکری کیہڑی لگسی)
اساں باقی سبجیکٹس دے وانگوں فلسفے دی لڳی لپٹی تعریف تاں شید پیش نہ کرسنڳوں۔ لیکن اساں فلسفے دیاں کجھ وکھریاں-اوچیچیاں خصوصیات کوں چیتے رکھیندے ایس مضمون دا  تعارف آپتی میچ تقابل راہیں ݙیکھ سنڳدے ھائیں۔
1۔ فلسفہ باقی مضامین دی طرح کائنات دے کسے ھک حصے دی چوݨ کر کے نئیں چلدا، بلکہ  کائنات ، اوس دے مسائل تے اوس دے بارےتمام سوالات نوں سانجھا ڈیل کریندا اے۔ ایس دے اُپٹھ ݙوجھے  سائنسی علوم اپݨے اپݨے حصے نوں چُݨ کراہیں اوس بارے سوچ وچار کریندے راہندن۔ فلسفے دے نزدیک کیونکہ کائنات وی ھک اے تہوںا اس دا علم وی ھکو ہوسی۔
2۔  فلسفے دی ھک اُچیچی خوبی اے ہے کہ اے اپݨے سبجیکٹ میٹر نوں for granted نئیں گھندا، بھل ہر شئے دی ابتداء یا ultimate origin تک پُڄݨ دی کوشش  کریندے۔ سائنس دے نزدیک ’کیا ہے‘ زیادہ اہم ہے جب کہ فلسفے واسطے ’کیا ہے‘ تے نال نال ’کیوں ہے‘ دا سوال زیادہ اہمیت رکھیندے۔
3۔ فلسفے بارے اے وی آکھا ونڄ سنڳیندا ہے جو اے حواس دی دنیا توں پرے یعنی non sensuous  جہان وچ جھاتی پاوݨ دے ھک آہر دا ناں اے
آسانی واسطے فلسفے نوں وی کجھ برانچز وچ تقسیم کیتا ویندے۔ ایندے وچ metaphysics ، epistemology ، ethics تے aesthetics وغیرہ اُچیرے ھن۔ اکیڈمک سطح تے اینہاں برانچز دی درجہ بندی وی سوالات  دی اقسام دی بنیاد تے کیتی ویندی اے۔ سسٹم بلڈر فلاسفہ  دے وچ اے ڳُݨ ہوندے جو اُنہاں دے چیتے وچ اے سارے پہلو ھک ݙوجھے نال ولوڑ ہوندن۔
    فلسفے دے مطالعے دے کجھ طریقے ھن۔ ھک طریقہ تے اے ہے جو فلسفے دی تاریخ پڑھی ونڄے۔ ایس اپروچ وچ سند دا رجہ رکھݨ آلے historian of philosophy دی کتاب پڑھی ونڄ سنڳیندی اے۔ تاریخ دیاں لُنڈیاں کتاباں وی ھن تے  کئی والیوم تے دگھریاں کتاباں وی ھن۔ تہاݙے سٹیمنا تے سہولت دی تَݙ اُتے ہے کہ تساں کس پاسے رخ کریسو۔ لُنڈیاں کتاباں دا ھک نقصاں اے ہوندے کہ اُنہاں وچ کجھ اہم لیکن گمنام فلسفیاں اُتے قلم نئیں چائ ویندی۔ ݙوجھا خدشہ اے وی ہوندے جو historian of philosophy ہر فلسفی دے فلسفے اُتے ٹھوکویں رائے نئیں رکھ سنڳدا کیوں جو ہو سنڳدے (بلکہ زیادہ امکان ہے) کہ اُس فلسفی دے اصل ٹیکسٹ دا مطالعہ نہ کیتا ہووے۔ اکثر اینج ہوندے کہ لوگ historian of philosophy  دی ھک فلسفی بارے قائم رائے تے پکے تھی کھڑوندن، حالانکہ او کمزور رائے ہے۔ اتنے ڈھگ فلسفیاں اُتے لکھݨ آلا سارے فلسفیاں کوں نیڑے توں نئیں پرکھ سنگدا۔ انسائیکلوپیڈیا طرح دے پراجیکٹ  اس گھٹکی نوں  پورا کرݨ دی صلاحیت رکھدن کیونکہ اوس وچ  ماہرین دی ٹیم دا عمل دخل ہوندے۔ تاریخ وچ ڄمݨ آلے ہر فلسفی کوں وی ھک ھک کر کے پڑھنا ناممکن ہے۔ ایس دا فیصلہ پڑھیار نے آپ کرݨے جو او کیا چاہندے تے کیا کرسنڳدا ہے!