یار فرید کݙاں سَمبھلیسی
سہجوں سݙ کر کول ٻلیہسی
جے وت بخت بھڑائیو وے یار!
کݙاھیں کݙاھیں شَبدیں دے اُولے وچ اِتہاس اپݨی ݙِس ݙیندے۔ ایہو جیہاں ہک شبد “سَہجوں” ہے جیندا ورتارا فریدݨ سئیں دے ٖ ݙِڈھ درجن کنیں وَدھ کافیں وچ آندے۔
آؤ! ایں شبد “سَہجوں” دے اولے وچ اِتہاس دے بُھولے بھَنو۔
“سَھَج” پراݨ ویدیں دی سنسکرت دا ہک شَبد ہے۔ ایندا مُنڈھلا اَرتھ ” کٹَھے تے ہکے ویلھا ڄائیا” ہے۔ کہیں ڄماندرو ڳُݨ کوں وی “سَھَج” سمجھیا ڳئے (میچو مونئیر ویلیم دی سنسکرت ڈکشنری)۔ ڄماندروں ہووݨ پاروں ایندا وادھوں اَرتھ سوکھا سَولا ہووݨ وی بݨدے۔
ساکوں اِتہاس ݙسیندے جو اَٹھویں ناویں صدی وچ بنگال، بہار تے اڑیسہ وچ اے شَبد “سَھَج” ویشنوائی وِچار دھارا نال جُڑت کریندے تے ہندی بھکتی دے ہک ننویں ڳُجھڑے پنتھ ” وشنوائی سَھجیا” دی ڄاݨ سنڄاݨ گِھندے۔ سولھویں صدی وچ ایندا وَدھارا بنگال دے بھکتی گرو “کرشنا چیتن” پاسیوں تھیندے۔ کرشنا چیتن بنگال وچ رادھا کرشن دی پوجا کوں رواج ݙتا۔ اے پنتھ ڳُجھڑا ایں سانگے ہئی جو رادھا کرشن کوں آئیڈیل مَن کنیں پریم دا اَمرت رَس پاوݨ کیتے ایندیاں ٻہوں ساریاں “جنسی ملاپ” دیاں رسومات ہن جنہیں کوں عام لوکائی کنیں لکایا ویندا ہئی۔ انہیں “جنسی ملاپ” دے رسمیں دے پچھوں تنترک وشواس ہئی جو شریر تے اوندے پنجیں اِندرائیں (سینسز) راہیں مُکتی سوکھی سولدی مِلدی ہے۔ اے مین سٹریم ہندو مَت دی تپسیا تے ویراڳ دے مُکتی پاوݨ دے دڳ دا ہک اُپٹھ ہئی۔انہیں دا اے منݨ ہئی جو آتم دا سوکھا تے سِدھا چھُٹکارا سمبھوڳ (جنسی ملاپ) راہیں تھی سڳدے۔کرشن رادھا دی رَس لیلا تے گوپی بھوا ایندا ماڈل سمجھئے ڳئے۔
“وشنوائی سَھَجیا” یا کرشنا بھکتی دے ایں بنگالی رنگ دی ہک وادھوں ڳالھ اے ہئی جو انہیں دا اے وشواس ہئی جو پرائیکا رَتی (پرائی ذال نال پریم تے ملاپ) سیویکا رَتی (اپݨی ذال نال پریم تے ملاپ) کنیں اُتم ہے۔ ایں طرانح نال “وشنوائی سَھَجیا” جاتی تے سماج دے ریت رواجیں دی بھن تروڑ دا کارݨ بݨے۔
“وشنوائی سَھجیا” یا کرشنا۔رادھا بھکتی دا اے رنگ اُبھے ہند سندھ (گجرات، راجستھان، سرائیکی وسیب) وچ کہیں پنتھ دے روپ وچ تاں نہ ودھیا پھلیا پر ایندے وچار ٹوٹے پڑچھے تھی اتھوں دی کویتا وچ نشابر تھئے۔ ایندی ہک وݙی مثال ستارہویں صدی دے ٻلوٹ دے کرشنا بھکتی دے گرو سَتی کیول رام دی “رَسا مَنا کے پَدا” دی برج بھاشا دی کویتا دے روپ وچ ساݙے سامہݨے آندی ہے۔ اوں ویلھے دے روج موجب کیول رام اپݨی ایں کویتا وچ رادھا کرشنا دی رَس لیلا، گوپی بھوا، اُنہیں دے سمبھوڳ تے ملاپ دی چترکاری کریندے۔
فریدݨ سئیں کرشنا بھکتی تے اوندے نال ڳنڈھیل کویتا دا پورا ڄاݨوں سنڄاݨوں ہئی۔ اوندے دیوان وچ کرشن دے کئی بھجن ہن پئے۔ جیویں جو ہک بھجن ہے۔
بریندا بَن میں کھیلے ہوری
شام دوارے میرو لال
ایں ڄاݨ سنڄاݨ راہیں فریدݨ دا اپݨے کلام وچ شَبد “سَہجوں” دا ورتارا ہر اوں کافی وچ مِلدے جتھاں پریم تے ملاپ دا انگ رنگ رَس ہے۔ آکھݨ میں چاہنداں جو ایں شبد دے اولوں وچ ساکوں فریدݨ سئیں دا کرشنا بھکتی دی سَھیجا” ریت نال ہک سانگا ملدے۔ اے سانگا ٖ ݙونگھا ڳجھڑا پر چِتیا مِتھیا ہے۔
ودھ ڳالھ کیا کریجے۔ تساں کجھ نمونے آپ پڑھ گھنو۔
زلفاں سَہجوں سو وَل پاون
تِلک تلولے لٹکے لاون
سُرخیاں کڄل مُساڳ سُہاون
ہار سنگھار سُہاندے ہن
(کافی نمبر 87)
کجلہ مارو دیداں بھالے
سُرخی مُسک مُسک غم ٹالے
ٻولے بینےتے کٹمالے
سَہجوں لچکے کھاندے ہن
(کافی نمبر 86)
مَد مَستانی تے خوش ونڑے
سالہوں سُوہے کیسر بھنڑے
سَہجوں مینہ برستاوں سِنڑے
جھڑگے لانگھے لاوݨ دے
(کافی 175)
یار فرید مِلم گھر اندر
پانواں بھاڳ سُہاڳوں زیور
کھاون سہجوں بولے بینسر
لچکے کل سر سمدے یار
(کافی نمبر 38)
آنگݨ فرید دے بھورل جانی
سہجوں آ پَوں پا
(کافی 19)
ساوݨ سہجوں مینگھ ملہاراں
آئی ملݨ دی مد ساکھ
نیہڑا جیوڑا تاؤندا
(کافی 17)