دمان دا بلوچ نیشنلزم،
سرائیکی دا ‘بلوچ سر اکھیں تیں ولا’ آدرل رویہ،
کجھ دمانی بلوچیں دی سرایئکی کوں ‘بانو’ کر کیں مارݨ دی جلالی سک:
۔ ۔ ۔ ۔ ۔
ہک پوسٹ، ڈیرے غازی خان وچ ‘اباد۔کاریں’ دے ݙڈھپ
دا ذکر کیتے۔ پریشانی تھئی ئے اَجو پنجابی اباد۔کاریئت ھݨ روہی کنوں دمان وی پڄ ڳئی ئے؟
وت پتہ لڳے اجو اوں پوسٹ، کجُھ دمانی بلوچیں دے ݙڈھپ کوں ‘آباد۔کاری’ آکھیئے۔
سماج وچ بھوڳ۔مسئلے ہوندین پئے۔ مُکدے نئیں تاں وَٹیج زرور وئیندین۔
اے DAMAAN-SPECIFIC
مسئلہ وی مُک ویسی۔
اے ڳویڑ ہے کیا؟
/سرائیکی۔سپیکنگ دَمان دا بلوچ نیشنلزم/
سِکشا۔وِیدیا دا ہک وَݙا پربھ اے ہوندے اجو ‘پروبلم کولیکٹیو ونئک دا، یانی سَماجی کسم دا ہووے تاں اوندے اوتیں کاوڑ نئیں کریندی۔ اوندی سَہمتی۔شانتی نال سمجھݨا تیں الاوݨا پوندے۔
ہک اَلائت اے بݨدی ئے اجو:
1۔
کئوم۔پرستی۔نیشنلزم ھالی راہوݨے۔ اتیں نیشنلزم دے مغالتے درست کرݨین۔
2۔
سماجی گݨجل وچ، غلت تیں سَہی ݙوہیں چَلدڑ ہوندین، پر غلت مُکݨ۔ہار ہوندے۔ درست وَدھݨ۔ہار ہوندے۔ ملاں۔گیری توڑیں مذھب دی ہووے تیں بھاویں کئوم۔پرستی دی، مُکݨ ہار ہوندی ئے۔
3۔
کئوم۔پرستی دی ہک آکھی۔مَنی تھیوری اے ہے اجو:
‘نیشنلزم، کلچر اتیں زبان تیں کائم ہوندے۔ اَتیں زباناں وَدھیک وی ہووین، جیویں ‘انڈیا دے آدی۔واسیں’ دے نیشنلزم وچ، تاں وی نیشنلزم دا وَݙا دُھرا، یانی دَھرتی، اوکوں نیشنلزم بݨا گھندے۔
4۔
نیشنلزم کوں نسل
race
تیں کائم۔کرݨ دی تھیوری پکی پکی مُک ڳئی ئے۔ایندی ہک وجہ ہے جو نسل ہک تاں چیک نئیں تھی سڳدی۔ ݙوجھا جغرافیئے دے ہتھو ایندے بیج مُک وییندین۔
اڄ مہز اسرائیل نسلی کوم۔پرستی تیں اَڑیا کھڑے۔
5۔
ہݨ، بلوچ نیشنلزم دیاں سٹڈیز تھیندیاں وی پئین، اتیں سامراجیئت، بلوچستان وچ جیرھا سِکشا۔دشمنی دا کالجا مریندی پئی ئے ۔ ۔ ۔ اجو اوتھاں جیرھیاں یونیورسٹیاں، پی۔ایچ۔ڈیز، چینی سکالرشپ وَدھدے پئے ہئین، وکتی تئور ݙکیج ڳئین،
او راند، کجھ وَٹاند نال، ول شورو تھیسی۔
ریاستی پالیسی وچ ہک وݙا ھیݨپ۔کمزوری اے ہے جو ایں پالیسی آپ کوں ‘سَکشا۔مکائو’ تیں کائم۔کیتے۔ اتیں اے چوائس غلت ہے۔
کہیں کوں یاد ہووے تاں برٹش کالونیئلزم وچ، شئید 19ویوھیں سدی وچ اے ڈیبیٹ شورو تھئی ہائی اجو:
انڈیا کوں غلام رکھݨ دی چنڳی پالیسی کیا ہوسی؟
انڈیا دے لوکیں کوں جہل رکھݨ یا اونھیں کوں ماڈرن ایجوکیشن ݙیوݨ ؟
رائل۔یو۔کے وچ اے ڈیبیٹ ٻہوں چلی۔ اتیں اَنت، سِکشا۔ایجوکیشن ݙیوݨ والا پکش جیت ڳیا۔ انڈیا وچ فورٹ ویلیئم۔کالج اتیں وَت لازمی تئلیم دے سکول کائم تھئے۔
اسلامسٹ۔مزھبی نیشنلسٹ اڄ وی آھدین اجو ایتھ ماڈرن ایجوکیشن ݙیوݨ۔۔۔نہرو اتیں جناح پیدا کرݨ، ایتھ برٹش راج کوں اڄ تائیں پکا کر ڳئے (وللا۔ئالم)
تاں بلوچ نیشلسٹیں وچ اتیں بھاویں ریاست دی پاسو، بلوچستان وچ، تئلیم مکاوݨ دی پالیسی (جیکر ہے تاں غلت ہے)
6۔
بلوچ نیشنلزم دا، سِکشا اَتیں تھیوریز کنوں کَنی کرݨ، ہک گھٹکی ہے جیندے وچ شئید امریکہ دا فائدہ ہے۔
7۔
تھیوری۔لکھت پڑھت اے آہدی ئے اجو:
یا تاں
بلوچ نیشنلزم، آپ کوں زبان اتیں کلچر تیں کائم۔کریسی، اتیں بلوچی اتیں براہوی اتیں پشتو زبانیں وغیرہ کوں دھرتیل سچ مَن کیں، آپ کوں تامل، بنگالی، سنسکرتی، سندھی۔اتیں سرائیکی نیشنلزمیں والی کار پکا کریسی ۔ ۔ ۔
یانی آپ کوں میر غوث بخش بزنجو سائیں دی ‘نیشنل۔ڈیموکریسی’ دی پولیٹیکل تھیوری تیں پَکا کریسی،
اتیں ایں غیر سائنسی اتیں وکتی رویے کنوں جان چھڑویسی اجو بلوچستان وچو اختر مینگل سائیں دا ئے، ۔
دمان وچ ‘بلوچی نہ اَلاوݨ والے’ اتیں ‘سرائیکی اَلاوݨ والے، مادری زبان کنوں مُنکر ٹولے کوں شابرے شابرے کرݨ ۔ ۔ ۔ اختر مینگل وغیرہ دا ایتھ آ کیں لوکیں دی سادگی کوں کوں ایکسپلائٹ کرݨ، لیڈریں والا کم۔نَہا۔ خیر آدرل لوک ہن
یاد ہوونھے تاں، 10 وریہیں پیلھو، محمود اچکزئی، دیرے اسماعیل خان دئیں کندھیں تیں /پختون۔بلوچستان دا ہیسسہ ہووݨ دے نائرے لکھوا ݙتے۔ اجو بکھر تائیں، پختون دائویداری ئے۔
اتیں ھالات اے ہے جو بلوچستان دی ڳوانڈ دا، سائیں حبیب موھاݨے دا شہر، دراٻݨ وی آپ کوں سرائکی وسیب دا ہیسسہ سمجھیندے،
اتیں لوچستان یا پختونخوا کنوں پریں تݙویندے۔
8۔
اتیں جیکر پولیٹیکل تھیوری کوں دُرست کرݨ دا اَھر نہ تھیا، تاں وی خیر ئے۔
اتہاس۔تاریخ اتیں سوشل سائنس کہیں دیاں باندیاں نئیں۔
/شائر جانباز جتوئی، تونسے وچ، مشائرے وچ ہک نزم سوݨائی:
“من ناں خدا ونڄ شہر؛
اوتھاں وَدین نیلے نہر
اے میݙی الھڑ ڄٹی ۔ ۔ ۔”
اللا بشکئیس، محمود نظامی سائیں اوتھائیں مشائرے وچ ہکل ݙتی:
“جانباز سائب، ڄَٹی شہر زرور ویسی۔ اے ‘تاریخی وجوب ہے۔ ایکوں توں روک نئیں سڳدا ۔ ۔ ۔’
تاں سائیں، سیس انڈس ہوووے تیں بھاویں ٹرانس۔انڈس۔دمان ہووے ۔ ۔ ۔ ایتھ سرائیکی اتیں سرائیکی کئوم۔پرستی ئی راہسی۔
ڄٹی شہر زرور ویسی۔
بانو ئشق زرور کریسی۔
تساں سنگساریاں کیتی رکھو۔ تُہاݙی کسمت۔
نیشنلزم وچ ٻہوں وَنکیاں ہن۔ اَتیں بلوچ نیشنلزم دی اَݨ۔مݨ نئیں تھی سڳدی۔
پر جتھوں تاݨی دمان وچو سرائیکی اتیں ڄٹاتر کوں مکاوݨ دے مغالتے دا معاملہ ئے، ایندی دھیر۔پریم تیں شانتی نال چیتےکاری کرݨی پوسی:
سنگت چیک کرے:
۔ سماجی۔ودھارے۔ارتکاء دی ہسٹاریکل اڳائت
verticality
ݙیکھیجیے اجو آیا مُکݨ۔ھار سماج کیرھے ہن، اتیں اَڳائتی۔وَدھݨ ہار سماج کیرھے ہن:
A:
سبھ کنوں پراݨا اتیں مکݨ ہار، پَھل۔چوݨ۔کھاوݨا gatherer سماج،
B:
شکار۔ماری تیں جیوݨ والا سماج
hunters،
C:
سبھ کنوں درگھا، اتیں اَڄ تائیں چَلݨ والا راہی۔واہی۔۔۔ڄٹاتر+دستکار سماج،
agricultural
D:
مشینی (تیں الیکٹرانک) سماج۔
– – –
ساݙے دمانی بلوچ ہالی وی ”ہاٹھ۔چوٹݨ۔گھوڑے۔دوڑ دے مکابلے رکھویندین۔
پر کیا کریجیے۔ چینی موٹر سائیکل سبھ شئے مکائی جو آندین۔
گݙانہہ چینی کھادی آندین اتیں گھوڑے شودے دا انت ٹکاݨہ چڑیا گھر۔
۔ ۔ ۔