لکھت: امجد مہدی
دریا چناب تے ستلج وسیب اچ تباہی مچائی ودےہن۔ جلال پور پیرآلا قیامت دی ݙیکھالی ݙیندے ۔ ہزاراں لوک اندر پھتے ٻیٹھن۔ حکومت، میڈیا اتے سرکاری محکماں ولوں سیلاب دا ولدا کہیں کھاتے دا نئیں آیا۔ایں حوالے نال رپورٹنگ سانگے جلالپور ڳئے سنگتی جودت سید نال میں ڳالھ مہاڑ کیتی ہے۔اساݙی ڳالھ مہاڑ دا نچوڑ میں سنگت کیتے ہیٹھوں لکھدا پیا ہاں۔
سوال: ایں ویلھے کتننے موضعے پاݨی اچ آچکن؟
جودت: جلال پور دے 114 موضاں اچوں 75 کول ودھ ایں ٹیم پورے پاݨی اچ ٻݙے پئین۔ سیلاب ہݨ جلالپور شہر دے ٻوہے تے ہے۔ اے ہک وݙا انسانی سانحہ ہے۔ ہک وݙی جنتا ہٹاوݨی (mass displacement) شروع تھی چکی ہے اتے وݙی مصیبت اڳوں ہے۔
سوال: سرکار اتے میݙیا دا اے آکھݨ ڄو لوک آپ نئیں نکلدے پئے۔ لوکاں نال الاء کراہیں تساں کیا ڄاتے؟
جودت: اے کوڑ ہے۔ البتہ ملتان اچ اساں پہلے پہل اے ݙٹھا جو ترمیتیں ، ٻالیں کوں کݙھ کے گھر دا ہک ادھ بندا مال ݙنگراں پچھوں گھریں اچ رہ ویندا ہا۔ بھلا جلال پور اچ حالات اوکھے ہن۔ اتھاں لوک دھاں کریندن کہ انہاں کو کݙھا ونڄے۔ او ایں پاروں نہیں نکل سگدے جو ٻیڑیاں کونہی۔ اے بیانیہ جو لوک آپ نہیں نکلدے سرکار دی ریسکو کرݨ اچ نا اہلی کوں لوکیندے تاں میڈیا تے انتظامیہ آلے ایں طراحویں ڳلھیں کریندن۔
سیلاب آوݨ کنوں پہلوں ڈی ڈی ایم اے ملتان اتے آرمی سمیت پورے ملتان ضلعے اچ کُل 40 کنوں 70 ٻیڑیاں ہن۔ ایں طراحویں کُل لائیف جیکٹس 100 ہئین۔ ایں تیاری نال 6 لکھ دی آبادی دے شاہر اچ ادھے لوک وی متاثر ہوون تاں انہاں کوں کیویں ریسکیو کیتا ونڄ سگدے؟ سرکاری بیڑیاں گھٹ ہن اتے پرائیویٹ ٻیڑیاں آلاں لُٹ مچا ݙتی ہے۔ ہک بندے کوں کڑھݨ دا 1500 – 2000 روپے گھندے کھڑن۔ ریسکو 1122 آلیں کنوں ناں اتنے بندے ہن ناں اتنے اوزار ہن کہ او سارے لوکاں کوں بچاون۔ ہݨ اے حالت آڳئی ہے کہ لاشاں لُڑھ لُڑھ آندیاں پئین۔
سوال: تساں آپݨے سوشل میڈیا تے اے آکھا ہے ڄو فلڈ دا پیمانہ تھولا ݙسا ویندا پئے؟ او کیویں؟
جودت: جیا ایویں ڳالھ ہے۔ پچھلے ݙیھاڑ ڈی جی، پی ڈی ایم اے پنجاب وی اے ڳالھ منی ہے جو انہاں کول ملتان اچ دریا دے وہیرے کوں ناپݨ دا اوزار کینی۔ اوں آکھے ایں پاروں جتنا پاݨی اساں ݙسیندے کھڑے ہیں اتھوں زیادہ تھی سڳدے۔ پاݨی دی ڄاݨکاری رکھݨ آلے دوستیں میکوں ݙسے ڄو اکبر بند دی 875000 کیوسک دی کپیسٹی ہے. اتے اے ہر کہیں ݙٹھے ڄو پہلے ریلے اچ فل تھی ڳیا ہائی۔ جلال پور ہیٹھلا علاقہ ہے جیندی وجہ توں اتھاں پاݨی آ کے ٹوبھیں آلی کار کھڑو ویندے۔
ستلج دی ڳالھ کریجےتاں ھیڈ اسلام کنوں پاݨی فلڈ فورکاسٹ ڈیویژن دے ݙتے ڳئے نمبرز کنوں ڈھیر ہے۔ ایندا مطلب ہے جلال پور پیر آلا دی حالت جتنی ݙسائی ویندی پئی ہے اتھوں کنوں ٻہوں خراب ہے۔ لوک ایں حد تک تنگ ہن کہ او آہدے کھڑن باقی سب چھوڑو اساݙے سجݨاں دیاں لاشاں کو سُکے تے پچوا ݙیوو ڄو انہاں دا کفن دفن تھی سڳے۔ پچھلے پنڄ ݙیہاڑاں کنوں لوک مردے پئین۔ پی ڈی ایم اے دے ڈی جی وی اے ڳالھ منی ہے ڄو لاشاں برآمد تھیندیاں پئین۔ بھلہ اجاں تک مرݨ آلاں دی سرکاری طور تے کوئی ڳنتری نئیں کیتی ڳئی۔ اے تاں کجھ ݙیہاں تئیں نشابر تھیسی جو کتلا جانی نقصان تھئے۔
ایندے نال نال جے میڈیا رپورٹنگ دی ڳالھ کریجے تاں کجھ ٻاہر دے چینلاں کوریج کیتی ہے۔ پاکستانی مین سٹیرم میڈیا ایویں چپ ہے ڄیویں سپ ساہ سُنگھ ڳیا ہونیں۔ اے کراچی اچ بارش دیاں پھیگاں ڳݨدن اتھاں وسیب واسیاں دیاں لاشاں دی خبر نئیں ݙیندے۔ ملتان ڈویژن اچ ایں ٹیم 400000 بندا بے گھر تھی چکے۔
سوال:سئیں اے ہک وݙا سانحہ ہے۔ اینکوں اکھیں نال ݙیکھݨ وی ہک ٹرامیٹک ایکسپیرئینس ہوسی۔ ایندے بارے کیہ آکھسو؟
جودت: میں ڄو ݙکھ، بے وسی ݙیکھداں اتے لوکاں دی دھاں سݨداں انکوں میں آپݨے چینل کیتے رپورٹ ناہ کر سڳدا۔ جتھاں اساں کھڑوں لوک جمع تھی ویندن، میں چنگے ہٹے کٹے جوآن روندے ݙٹھن۔ اے سارا کجھ میڈٖ کیتے ݙیکھݨ ٹرامیٹک ہے۔ لوک ٻیا کجھ نئیں منگدے ٻس جیوݨا چاہندن۔
جلالپور کوئی برون تے نئیں۔ موٹر وے نال لڳدے۔ آرام نال اتھاں پہنچا ونڄ سگدے۔ وت وی اے بے یار و مددگار ہے۔ٻیا چھوڑو اتھوں دا ایم این اے جیرھا اڄ کل وفاقی وزیر وی ہے، او وی آپݨے ٻݙے حلقے دو نئیں لڳا آیا۔ لوک مایوس ہن، کاوڑ اچ ہن۔
ملتان ضلعی انتظامیہ وی حریان ہے۔ اے اتنے وݙے مسئلے کݨ تیار کینا ہن۔ ہݨ سرکار پاݨی سُکݨ تک ݙھیلیسی۔ وت نقصان دیاں رپورٹاں کٹھیاں کریسی، وت فںڈز پنسی ۔ او فںڈ ادھے پوݨے تھیندے غریباں تک پڄدے زمانے لیسن۔ کیرھا فیدا ایجھیں امداد دا جیرھی اڄ جان پچاوݨ نئیں پڄدی پئی؟
سوال: ملتان ضلعے دی سرکار دا حال جیرھا تساں ݙسا ہے اتھوں ای ڄاپدے جو انہاں کول موجود ریسورسز نال اے 80 فیصد ٻُݙی تحصیل کوں ریسکو کرݨ دی کپیسٹی نئیں رکھدے جے تئیں پنجاب حکومت یا وفاقی حکومت امداد نئیں کریندی۔ حکومت کنوں ہٹ کے بیا کوݨ ریسکو دا کم کریندے ودن؟
جودت: کجھ مذھبی گروپس لڳے ودن۔ الخدمت آلے اتے ہک کالعدم جماعت وی ریسکو کریندی ودی ہے۔ شاید ٻنہاں کوں ہالی موکل نئیں ملی۔ باقی لوک آپݨی امداد آپ لڳے ودن۔ اسل مسلا ریسورسز دا ہے۔ پورے ملتان اچ ٻیڑیاں کتلیاں ہن؟ ہالیں تاں ڈھیر سارے مسئلے اڳ تے تھیسن۔ کجھ ݙیھاں تئیں کھاوݨ پیوݨ دی ورشے ناہ ملسی، بیماریاں ودھ ویسن، سفائی ستھرائی دے مسئلے تھیسن، پیوݨ دا صاف پاݨی دا مسلا، تریمتیں دے خاص مسلے، ٻالیں دی صیحت دے مسئلے ایجھاں کئی مصیبتاں اڄاں راہ تے ہن۔ ولا وی ریلیف دی ٻہوں لوڑ ہوسی۔
سوال: جودت سیئں اساں بند تروڑݨ تے نہ ترورݨ دا وݙا جھیڑا سݨدے رہے ہیں۔ ایندا کیہ بکھیڑا ہے؟
جودت: اے ملتان دی ڳالھ اے۔ جتھاں پچھلی سالاں اچ ہک خاص لیول تے پاݨی پڄدا ہا تاں اوںکوں بریچ کر ݙتا ویندا ہا۔ ایں پھیری ٻہوں جھائیں تے بریچ لیول پڄݨ تے باوجود انہیں کوں نیں تروڑا ڳیا۔
ایندا جواب ݙیوݨا اوکھا ہے جو کیوں ویلھے نال ٹیکنیکل بریچ نئیں کیتے ڳئے۔ جیرھی ڳالھ میکوں ڄاپدی ہے او سکھݨے انفراسٹرکچر ڄیویں روڈ اتے کجھ معتبر لوکاں دیاں پرائیویٹ بلڈنگاں ہوٹل وغیرہ کوں بچاوݨ کݨ نئیں کیتے ڳئے۔ ہیڈ محمد آلا تے چناں دا قدرتی بیڈ لڳ ٻھڳ 8 کلومیٹر دا بݨسی بھلہ پُل اونکوں 1 کلومیٹر جتلا سوڑا کر چھوڑینیدی ہے۔ باقی انہاں دریا دے ݙھڈھ اچ پہاڑ جیݙا روڑ چا ٻݨایا اے۔ ہݨ فلڈ دی صورتحال اچ پاݨی کو ڈھیر جھا لوڑیندی ہے۔ تاں اساں آہدے ہاسے کے ھیڈ محمد آلا پل آلے روڈ کوں تروڑا ونڄے جو چناں کوں راہ ملے تے او پچھ تے پریشر بݨا کنے تباہی نہ کرے۔ شیر شاہ دا وی ایہو حال ہے۔ اتھاں وݙے امیراں دے ہوٹل ہن۔ بریچ تھیندا ہائی تاں او ٻݙدے ہن۔ ناہ بریچ کر کے نقصاں شودھے وستیئں آلیں دا تھیے۔
ایں کیتے اساں اے آہدے ہیں کہ اے چھڑا کلایمیٹ چینج دا رولا نئیں۔ سیلاب دی تباہ کاری پچھوں اوّلَے ترقیاتی منصوبے اتے خراب پلاننگ دا وݙا عمل دخل ہے۔
جلال پور دا اے حال تساں سݨ گھدے۔ اتھوں اے ڄاپدے جو جلالپور تے ایں وانگوں وسیب دے ٻنہاں جھئیں دا وی اے حال چھڑی قدرتی آفت موجب نئیں تھیندا۔ مشتاق ڳاݙی سئیں وی ایندے تے لکھ ڳئے ہن جو کیویں پنجند بیراج پچھ تے نیوے سالاں دی سیلٹ کٹھی کیتی کھڑے جیندی وجہ توں توݨے جو اُچ شریف ہائی اچ شگاف کیتا ہنے پاݨی ول وی جان نئیں چھوڑی۔ دریا دے راہواں تے ترقی دے ناں تے کنکریٹ دے ونک و ونک دے سٹرکچرز ہوسن، تل وطنی سوجھواݨی بغیر ایویں منصوبے ٻݨسن تے دریاویں کوں ٻدھا ویسی تاں سیلاب ایویں تباکاری کریندے راہسن۔ کلایمٹ چینج موجب اینجھے مسلاں دی شدت ضرور ودھ ڳئی ہے۔ بھلہ سرکار اتے ملٹی نیشنل ڈویلپمنٹ بنکاں دے اوَلّے اتے ناکام میگا پروجیکٹس اتے وسیب کوں ہک کالونائیزڈ جاہ سمجھ کراہیں ایندی سوچی سمجھی محرومی کوں نئین بھُلݨا چاہیدا۔
وسیب واسئیں تے اج اوکھا ویلھا ہے۔ ایں اوکھ تے ڳالھ مہاڑ ، دھاڑ پٹ دی لوڑ تے ہے پئی، اتھوں ودھ کے دوستاں کوں ریلیف دا کم کرݨ دی لوڑ ہے۔