فریدݨ سئیں پریم دے پندھ پریریں کوں پَدھرا کرݨ کیتے ٻہوں واری ہیر رانجھے دے قصے کہاݨی پاسیوں وَل وَلدن۔ اُنہیں دی کافی نمبر 180 وچ ہیر سانگے کُجھ لائناں ہِن جیہڑیاں ہولیں ہولیں پڑھݨ جوڳاں ہِن۔
ہیر سلیٹی چُوچک بیٹی
ناز پننی مُشک لپیٹی
آ تقدیروں چاک چکیٹی
ہُݨ ݙیکھو کیا تھیندے
سادہ شَبدیں وچ: ہیر سیال، چوچک دی دھی، ناز نیازیں نال پلی تے مُشک وچ لپیٹی؛ تقدیر دے حکم نال ہُݨ او چاک چکیٹی ہے؛ سو ݙیکھو جو اوندے نال کیا تھیندے۔ سیالاں دی مغرور نخریلی دھی چاک نال چکیٹی بݨ ویندی ہے تے فرید اے موڑ ہیر دے ہتھیں نئیں ݙیندے۔ او اِتھاں تقدیر کوں گِھن آندن۔
سب توں پیلھوں قافیے کوں پکڑیندے ہائیں۔ ساریاں لائناں ہکے اِلا “‑ایٹی” تے چلدن: سلیٹی، بیٹی، لپیٹی، چکیٹی۔ ایہہ قافیہ اِنہیں لائنیں کوں کہیں مالا دے موتیں وانگ جُڑیندے۔ چھڑی “ناز پننی” کجھ انج پنج ہے، تے چھیکڑ وچ آوݨ والا کریا- فعل “تھیندے” وی کافی ریت موجب قافیے توں ٻاہروں نِکلدے۔ ایہہ نکی جئی بَھن بے دھیانی سروں نئیں ۔ اے ہک موڑ دی نشانی ہے۔
ݙوجھی ڳالھ گرائمر دا سَنجوڑ ہے۔ فرید او نکے جوڑ دے شَبدیں کوں ہک پاسیوں کر ݙیندن جیڑھے ٻول چال وچ وَرتیندن۔ او لکھدن “چوچک بیٹی”، نہ جو”چوچک دی بیٹی”، یانی وادھوں “دی” چھوڑ ݙیندن۔ او لکھدن “مشک لپیٹی”، نہ جو “مشک وچ لپیٹی”، یانی “وچ” چھوڑ یج ویندے۔ او لکھدن “چاک چکیٹی”، نہ جو “چاکے نال چکیٹی”، یانی “ نال” کڈھیج ڳئے۔ اِتھاں پراݨا جھنگوچی شاعر دمودر داس اروڑہ ہک چنگا ماپ ہے۔ دمودر آپݨی ہیر وچ لکھدے، “چاکے نال چکیٹی”، یانی چاک “نال” چکیٹی۔ فرید “نال” کڈھ ݙیندن تے ݙوھیں شَبدیں کوں ہِک ٻِک کر ݙیندن۔ “چکیٹی” آپ “چاک” کنوں بݨی ہے، ایں کیتے چاک تے اوندی پریمݨ کہیں وِتھ مُتوں کول کول کھڑن۔ گرائمر اوہو “قربت” گھن آندی ہے جیڑھی ایں لائن وچ لَسکدی ہے۔
تقدیر داشَبد وی ایہو سَنجوڑ رکھدے۔ “تقدیر” عربی دا ہک اُدھارا شَبد ہے، پر فرید اوکوں ہک سرائیکی لاحقہ لا کنیں اپݨا بݨا گِھندن، اوہا “‑وں” والا لاحقہ جیڑھا “گھروں” (گھر توں) تے “ہتھوں” (ہتھ نال) وچ سُنڄݨیدے ۔ سو “تقدیروں” دا مطلب ہے “تقدیر دے حکم نال”۔ ہکی حالت دا لاحقہ اوہو کم کریندے جیہڑا ہک پوری ویکانِش (ترکیب) کریندی ہے، تے ایہو ہک شَبد کرت کاری کوں ناں ݙیندے۔ ہیر کجھ نہیں کریندی، جو کُجھ تھیندے تقدیروں تھیندے۔
اِنہیں لائنیں وچ قافیے دے شَبد ہک پراݨی وراثت وی نال چائی وَدن۔ لاحقہ “‑ایٹی”، تے اوندا مذکر “‑ایٹا”، ہک نِکڑپ تے لَڳپ دا لاحقہ ہے جیہڑا اَپ بھرنش تائیں وَنڄ اَپڑدے، اے پچھادی اُبھے سندھ ہند دی وچولی ہند آریائی بولی نال سانگا رکھدے، جیندا سرائیکی وچ ہُݨ روزمرہ دا نکا لاحقہ “‑ڑی” ہے، نہ جو “‑ایٹی”۔ “‑ایٹی” ہُݨ ٹاواں ٹاواں ناویں تے پراݨی کویتا وچ بچیا وَدے۔ سو “چکیٹی”تے “رانجھیٹا” نکے پتھریجے نشان ہن، جنہیں کوں فریدݨ سئیں ٻول چال وچوں نکلݨ پچھوں وی آپݨی دید وچ رکھے۔
فرید دا “چکیٹی” چݨݨ اینویں اَبڑگھت نئیں ۔ ایہہ “چاک”، یانی نوکر۔ میہنیں دے چھیڑو نال سَلہڑا ہویا شَبد ہے، نہ جو “ڄٹ”، یانی ذات پات توں نکھتیا ہویا۔ ہیر کوں چاک نال چکیٹی کرݨ اونکوں نیواں کرݨ دی نشانی ہے، سیالاں دی مغرور نخریلی دھی ہک چاک دی پریمݨ بݨ گئی ہے۔ وارث شاہ، جیڑھے وچلی پنجابی وچ لکھدن، ایں تھاں تے ذات پات آلا شَبد “جَٹیٹی” وَرتیندن۔ فرید کَم کارے آلا نیواں شَبد سانبھ رَکھے، جیویں پراݨی دَمودر ریت وچ ݙِسدے، تے ایہہ “نیوڑپ” اوندے آتمک اَرتھ نال ونڄ رَلدے، جیندے وچ پریم پاروں ذات پات دی پھوت مُک ویندی اے۔ ۔ (ہک لفظ “ناز پننی”، جیڑھا فرید دے انجو انج دیوانیں وچ “ناز پروردہ” دے اَرتھ نال ݙسیا ویندے، اَڄ وی پکا نئیں، تے اوکوں ایتھاں نبیڑݨ دی لوڑھ کائنی۔)
پچھیں چھیکڑی لائن ٻاہروں ول مُڑدی ہے۔ ترائے لائناں جیڑھیاں ہیر کوں ناویں دے ڈھیر وچ جکڑیندن، اُنہیں دے پچھوں “ہُڻ ݙیکھو کیا تھیندے” کُھل ویندی ہے۔ اے لائن ناں ݙیوݨ توں ہٹ کنیں چھڑا لسکݨ ݙیندی ہے۔ “ہُڻ” نیڑے دا شَبد ہے، “ݙیکھو” ساکوں آکھیا ویندے، تے اڳوں ٻجھارت سَٹ ݙتی ویندی ہے۔ اے اوہو حیرت دا پَل ہے جیڑھا کلا کاریں دے مَن کوں رَسیندے: ہند سندھ کلاکاری تے کویتا دی ریت وچ “چمتکار”، تے صوفی وچاریں وچ “حیرت”، یانی اپݨے آپ توں وݙی کہیں ہووݨی اڳوں ششدر تھی کھڑن دا پل۔
اے چمتکار یا حیرت چھڑا اَݨ وِشواس نئیں ۔ ساکوں پیلھوں ڄاݨ ہے جو ہیر دی کہاݨی ہک ݙکھ تے مُکدی ہے۔ اساں کنیں فرید اے نئیں پُچھدا جو اَڳوں کیا تھیسی، او ساکوں ݙسیندے جو ݙیکھو تقدیر او گالھ کیویں پورا کریندی ہے جیڑھی پیلھوں کنیں لیکھا ہے۔ سو کافی دے ایں بند دے تریے موڑ چھیکڑ وچ ہک چمتکار بݨ ویندن ۔ ایندی گرائمر دی سنجوڑ شَبدیں دی ݙک بݨدی ہے، “تقدیروں” کم تقدیر دے ہَتھیں آندے، تے چھیکری لائن مُقدر دےلیکھے کوں ساݙی دید دے دیرے وچ رکھد ݙیندی ہے۔ ۔ ݙوجھے شِبدیں وچ کافی دا اے بَند اپݨی گرائمر پَدھری کریندے، ہک ایہو جیہاں لاحقہ وِچوں گھن آندے جیڑھا ہُڻچَھڑا پراݨی کویتا وچ جِیندے ، ہیر کوں مُقدر دے سپرد کریندے۔
Leave a Reply