سرائیکی ڈیجیٹل لائبریری

آزادی دا درگھا پندھ
ہݙ وہاݨی: نیلسن منڈیلا
وٹاندرا: عباس ݙاہر
پہلا بھاڳ
(ݙوجھا پاترا)
اتھاں سارا رقبہ ریاست دے ہتھ ہتھیکڑا ہے تے کجھ لوکیں کوں چھوڑ تے باقی افریقی لوکیں کوں زمین دی ملکیت دا کوئی حق کائنی۔ افریقی تل وطنی سرکار دے موزیرے ھن تے سرکار کوں سالیانہ مستاجری ݙیندن۔ ایں سرزمین دا سݨہپ آبادی دی ودھک تے بھوئیں دے کٹاو دی وجہ کنوں گھٹ ڳئے۔ گھریں دیاں گول چویڑی دیاں کندھیاں، ککھ کلنجر دیاں چھتوں، تے چھت کو ٹیکی ݙیوݨ کیتےتکڑیاں تھوݨہیاں۔ اڳواڑ تے ڳاؤں دی ہنبھاہ نال بݨئے گارے دا لیپا ݙتا ویندے۔ گھرعموماً ہک تندیر وچ ہوندن تے مکئی دی فصل کنوں کجھ پروبھرے۔ زناور، گھوڑے تے بھیݙاں ٻکریاں سانجھی چراند وچ چردن۔
مکئی، سرغو، لوبیا تے کدو کھاڄ خوراک ݙیندن، ہیں سانگوں نہ جو لوک پیو ݙاݙے کنوں اینجھی غذا دے دھوری ہن پر ہیں سانگوں جو لوک چنڳاں چوکھا کھاوݨ پھر نئیں سڳدے۔ کجھ ہوند تے پھر والے ٹٻر کھیر، چاہ، کافی تے کھنڈ وی اپݨی خوراک وچ شامل کریندن پر اکثرا لوکیں کیتے ایہ شئیں عیاشی ہن جیڑھیاں جو انھاں دی پوڄ تے ہتھ وس کنوں ٻہوں پرے ہن۔ آمیں عمراہیں کنوں مرد حضرات گھریں کنوں دور پردیس وچ محنت پورہیا کریندن۔ او شودے کݙاہیں کݙاہیں اپݨے زمینیں تے ہل پھالا مارݨ کیتے ولدن باقی کہی وھولے دا کم، چوپا چونگا تے کٹائی لاپے دا کم تریمتیں تے ٻالیں واسطے چھوڑ ویندن۔ تریمتیں پرے پرے کنوں ندیں کنوں مٹی دے دِلے تے ٻالٹیاں پاݨی دا بھر کچھڑ تے چا گھر آنیندین۔
قانونی طور تے عیسائی چنڳے چوکھے کپڑے پا تے ٹردن جݙاں جو غیر عیسائی میل کچیلیاں کھتھیاں ویڑھی رہندن۔ ٹرانسکائی اݨ ہوند، بکھ، بیماری تے جہالت دا ملخ ہے۔ ایہ کھاݨیں تے رہکی کیتے سنڳݨے پورہئیت مہیا کرݨ دی جاہ ہے ۔ تے علاقہ وچ مزدوریں دی بھرتی دے کئی ڳڑھ کھلئے پئین۔ گزریل پنجھاہ سالیں دے وچ علاقہ دے لوکیں دے رہݨ سہݨ وچ ڈھیر ساری تبدیلی آئی ہے ۔ تے آپوں آݨی ترقی دے اداریں دیں خلاف تحریک آزادی دے اعتراض تے جاندار مزاحمت دے بعد لوک آزادی دی ڳالھ کریندن۔
میݙے ابے سئیں ایم تھاتھا ضلع وچ حکمرانی کیتی ہئی۔ اتھائیں میں سال 1918 جولائی دے اٹھارویں ݙینہہ ڄایئم، ایہ کئی حوالے نال ٻہوں اہم ہے۔ ایں سال تباہی تے خوشی دے ݙینہہ آئے۔ ہیں سال زکام دا ݙرسا آیا تے پوری دنیا تے لاکھاں لوک مرڳئے۔ ایں سالھ پہلی عالمی بھڑاند آن مکی تے دنیا وچ ݙو ݙہاکیں تک امن قائم تھیا۔ ھیں سال افریقہ نیشنل کانگریس دا ہک وفد لمے افریقہ دے لوکیں دی ولوانج بارے ݙساوݨ سانگے ورسیلز امن کانفرنس وچ شریک تھیوݨ ڳیا۔ ھیں سال فیکٹریں دے کیا کالے تے کیا ڳورے پورہیتاں ہڑتال کرݙتی تے ایہ کنسو ہائی جو شئیت ہڑتالی پورہئیت بغاوت کرݙیون۔ کیوں جو جوہنسبرگ تے ڈربن وچ پورہئیت پنچائتاں بݨ ڳیاں ہن۔ ایہ ساریاں ڳالھیں آپݨی جاہ، ایہ سال بالشویک انقلاب دا ݙوجھا سال ہا۔ بالشویک انقلاب تحریک دی اڳوہیں واسطے لوکیں کوں ڈھیر سارے دڳ ݙکھا ݙتے۔
تھیمبو دے شاہی گھر نال میݙا تعلق تے خاص طور تے ایہ حقیقت جو میں اپݨی چڑھدی جوانی ایمقی کیزوینی وچ گزاری، میݙی زندگی کوں تاں اچھک کیتا پر میں بھل ڳیئم جو تھیمبولینڈ دے معاملات وچ میݙا اصل کردار کیا بݨدے۔ بھانویں جو میݙے پیو کوں سرداری کنوں بے دخل نہ کیتا ڳیا ہا پر میں ولا وی آپݨے ابے سئیں دا پڳائیں نہ بݨ سڳیئم۔ قائم مقام ہک اہم روایتی عہدے کیتے جو میکوں تیار کریندا پیا ہا تاں اوندا سبب کوئی وراثتی دعویٰ نہ ہا بھل اوں عدے تک میکوں پچاوݨ دا مقصد ایہ ھا جو او جݙاں بادشاہ بݨے تاں میں اوندا سیاݨا مشیر ہوواں۔
تھیمبو دا بادشاہ اینگوبانگ کیوکا آپݨے مردے ویلھے 1832 تک شاہی تے ٻیٹھا ریہا۔ اوں ویلھے دی ریت موجب اوندیں ننڈھیں ذالیں دے علاوہ ترائے وݙے گھر ہن۔ گریٹ ہاؤس، رائٹ ہینڈ ہاؤس تے ایگزہیبا ہاؤس۔ گریٹ ہاؤس اچ ایم تھیکراکرا وارث بݨیا۔ اوندے پتر ہن این گانگی لآئزوے تے ماتھانزیما، ساباتا اڄوکا بادشاہ، دالیوونگا ٹرانسکائی دے اڄوکے وزیر اعلیٰ دا پوترا ہے ۔ رائٹ ہینڈ ہاؤس وچ ایم بامبنہون دونا وارث ہا۔ جیڑھا جو کلارکیبیوری دی اولاد وچوں ہا۔ ایگزہیبا دا وݙا وݙا پتر سماکاݙے، جیندا چھوٹا بھرا منڈیلا ہا، میݙا ݙاݙا سئیں۔ ھݨ پڑھݨ والے کوں میݙے پیڑھی پاوے بارے پتا چل ڳیا ہوسے جو منڈیلا دی آل اولاد تھیمبو شاہی دے کݙاہیں جانشین نہ بݨئے۔
میݙے ابے سئیں دیاں چار ذالیں ہن تے میݙی اماں سئیݨ نوسیکینی فانی، این کیڈاما دی دھی ہئی جیڑھا رائٹ ہینڈ ہاؤس دے قبیلے امامپیمویو نال تعلق رکھیندا ہا۔ سب کنوں چھوٹی ذال دے علاوہ باقی ذالیں دے گھر، باغ، مکئی دے کھیت تے مال مویشی وکھرے ہن۔ اکھیں نوٹݨ ویلھے میݙے ابے سئیں دے تیرہاں ٻال ہن، چار پتر تے نوں دھیریں، تے ہک ݙوہترہ وی ہس۔ اونویں تاں سب کنوں وݙا پتر ایم لاہلوا ہس پر اوندا پڳائیں ڈالیق گیلی بݨیا جیڑھا 30 دے ݙہاکے دی موہر اچ فوت تھی ڳیا۔ اوندا ٻیا پتر ٹوٹوٹو گریٹ ہاؤس دی ایگوڈی کنوں ہس۔ اوں گھر اچوں پیدا تھیوݨ آلے سارے ٻال اللہ کوں پیارے تھی ڳئین پر او سارے میں کنوں عمراں اچ وݙے ہیئن۔
رائٹ ہینڈ ہاؤس وچوں ساریں کنوں وݙا میں ہاں تے ترائے میݙیاں بھیݨیں بالیوی، جیڑھی میݙے اتوں ڄائی جیڑھی قونو وچ طباخ گھر چلیندی ہے، نوٹانکیو دی شادی ڈینیل ٹیماکھوے نال تھئی جیڑھا کھاݨ وچ کم کریندا ہا تے ٹموتھی ایم بیوزو دا سوڑا سنڳ ہا۔ ٹموتھی ایم بیوزو افریقن نیشنل کانگریس دا ٹرانسکائی وچ ڈھیر سالیں تئیں ممبر ریہا۔ میݙی بھیݨ ماخوتسوانا دا گھر والا روسیل فیلیسو پولیس سارجنٹ ہا۔ میݙی ایہ بھیݨ ساریں بھیݨیں کنوں اتم سیاسی شعور رکھیندی ہے ۔ 1950 دے ݙہاکے وچ میݙی بھیݨ کوں بوکس برگ دی بینونی ہسپتال وچوں اونکوں آپݨی بھݨیجی اولیور ٹامبو سمیت نرس دی نوکری کنوں نرسیں دے حقوق واسطے ہڑتال کرݨ تے کڈھ ݙتا ڳیا۔ 1963 وچ جݙاں بارگواناتھ ہسپتال وچ بطور نرس ٹریننگ کریندی پئی ہئی اونکوں لوکیں کوں فوجی تربیت واسطے بھرتی کرݨ دے الزام وچ گرفتار کیتا ڳیا۔
ڈالینڈائیبو دے دور حکومت وچ میݙے ابے سئیں کو تھیمبولینڈ دا وزیراعظم سݙیندے ہن۔ گاتشا بیوتھیلیزی دے وݙ وݙیرے اینقیو گینگیلے لے تے ایم نیامانا دے بارے تاریخ کنوں واقف لوک ݙسیندے ہن جو شاکا تے سیتسش وایو وزیراعظم ہن۔ میݙا ابا سئیں عموماً ملک اچ سفریں دے دوران ڈالینڈیبو دے ٻہوں قریب ہوندا ہا۔ میݙا ابا سئیں اوندے اہم سرکاری انٹرویو دے دوران اوندے پاسے نال ٻیٹھا ہوندا ہا۔
ٹیمبو دی تاریخ دے صفحہ نمبر 28 تے ڈبلیو ڈی سنگو ایں ڳالھ دی تصدیق کریندے۔ شاعر کیوہاکیووا دیانتی، جونگیلیزوے دی تعریف کریندیں لکھدے جو بادشاہ دے سڄے پاسوں میݙا ابا سئیں ٻہندا ہا تے فیصلے کرݨ وچ بادشاہ دی ہتھ بھڑائی کرویندا ہا۔ ایہ تاں ہر کہیں کوں پتا ہے جو جونگیلیزوے دی موت دے بعد ساباتا جے تک نپھر ہے تاں اوں ویلھے تئیں بادشاہ دا نائب مقرر کرݨا ہا۔ ڈالیندیوبو دے پتریں جونگینتابا، دابولامانزی تے مالیتھافا سمیت کئی سارے امید وار ٹرڑیاں کھڑے کپیندے ہن۔ میݙے ابے سئیں ڈالیندیوبو دے جونگیلیزوے دے بعد سب کنوں وݙے پتر جوگینتابا کوں نائب بݨاوݨ دی صلاح ݙتی جیڑھی جو تھیمبوز تے حکومت ݙوہیں سریں سر اکھیں تے رکھی۔
(جاری ہے)