سرائیکی ڈیجیٹل لائبریری

روہی دی کہاݨی
لکھت: فضل رب لُنڈ۔
سرائیکی وسیب دے وسائل تیں قبضے دا قصہ تاں ٻہوں پُراݨا ھے، اوندے اچ زمین ہووے ، پاݨی ہووے، معدنیات ہوون، زراعت ہووے ہر شے اوپرے لُٹی پٹی ویندن۔ وسائل دے نال نال زبان تے سُنڄاݨ تیں قبضہ وی جاری ھے، شئیت پنجاب کولو اے وی نئیں برداشت تھیندا ، تے اتھوں دے صوفی فقیر شاعر تیں وی انہاں دی پکڑ آو نئیں بچ پائے سڳدے جیرھی کہیں ڋونڳھی قبضہ گیری دی نفسیات کوں نشابر کریندی حے۔ روہی نال تاں روح دا رشتہ ھے ، روہی ساݙے اندروں وسدا جیندا جاڳدا احساس ھے تے اے ساݙے کٹھے ساݙے نال جیندی تے ساہ گھندی ھے۔ روہی آوݨ ونڄݨ تاں ہمیشہ لڳا راہندے ۔
پچھلے ݙیہاں پنجاب سرکار دی پاروں مریم نواز دے حکم تیں روہی دی زمین کوں لُٹݨ کیتے ہیک سکیم دا اجرا کیتے جیندا ناں ” اپݨا کھیت اپݨا روزگار” ھے۔ ایں سکیم دے تحت چولستان اچ رہیندݨ لوکاں کوں پنج ایکڑ فی بندہ الاٹ کرݨ دا اعلان کیتے۔
میں حال احوال چاوݨ کیتے ڋو چار سنگتیں نال روہی دو لنگھ ڳیاں. اساں پہلی رات بہاولپور شہر اچ اپݨے سوھݨے سڄݨ ملک امتیاز چنݨ کنیں ونڄ ٹِکئے تاں اُتھاں ڈھیر ساری سنگت نال میل ملاپ تے ملاقات تھائی۔ ایویں ڳپ شپ اچ روہی دا قصہ وی ٹُردا رہیا۔ ایں قصے اچ روہی دی پچھلے ڋو سالاں دی دردناک لُٹ دا وی تزکرہ تھیا جیرھی رُکݨ دا ناں وی نئیں گھندی پائی۔ ایندے نال نال باقی سنگت نال وی فون تیں رابطہ تھیندا رہیا تے طے تھیا جو کجھ ٻنہاں دوستاں نال وی ایں سانگے ڳاندھا کیتا ونڄے۔ تے او علاقے وی اکھیں نال ڋٹھے ونڄن جتھاں اے پنج ایکڑ دا الاٹ تھیندے پائے ہن۔ کجھ سنگت نال اے وی سانجھ کیتا ونڄے کیا سرائیکی اساں پنجاب دے ڋڈھپ دے اڳوں کوئی سیاسی ڋک ٹھل ڋے سڳدے ہیں یا ناں!. رات دیر تک ایں دھوٻڑ وچ لڳے رہیے ہیں ، بہاولپور شہر وچ رات دے پچھلے پاہر اپݨا جادو ڋکھایا ، ہوا دی اینجھی ٹھڈی ہِیل گُھلی الیندی ٻولیندی سنگت کوں یکدم اپݨے جھولے دے جھوٹیں اچ نندر دی وادی اچ گھن ڳئ۔ کہیں کوں خبر وی نہ پائی جو کیندی کیرھے ویلھے آکھ لڳ ڳئی۔اینجھی جادوئی بے چنت نندر او وی اتنے گرم موسم اچ صرف روہی دی ہوا اچ آ سڳدی حے باقی ایں دور اچ کتھائیں ناممکن لڳدی حے۔
سویلے اساں جہیں آلسیں کوں سوریا سرکار اپݨی ڋکھالی ݙتی تے اساں اوندے سیک پاروں اُٹھی پائے ۔ ناشتہ واشتہ کر کے اساں روہی دے ہیک سنگتی خواجہ اسد نال رابطہ کیتا تے اوں اڄوکی ڋیہنوار ساڋے نال گُزارݨ دی کمٹمنٹ کیتی۔ ساڋے تیار تھیندیں خواجہ صاحب وی ساݙے کول آ ڳئے۔ اوندے نال گپ شپ کیتی تے اساں اتھوں وڳ روانہ تھائے ، ساڋا اڳلا ٹھکاݨہ ہیک چولستانی سنگتی ماسٹر اللہ رکھا تے گھر ہائی۔ اساں مُٹھیں پھوک ماسٹر دے گھر دو روانہ تھی پیوسے۔ ماسٹر اپݨی سنگت نال ساڋے بھالے اچ ہا۔ ساݙے پُجݨ تیں انہاں ساکوں ست بسم اللہ آکھیا. ماسٹر صاحب خالص چولستانی ہن تے انہاں دی پّراݨی رہائش وی روہی دے اندر ہائی پر روزی روٹی دے عذاب تے ٻالیں دی پڑھائی سانگے اڄکل بہاولپور شہر اچ راہندے ہن۔
روہیلے ہووݨ پاروں شاہری گزران اچ ٻہوں آوکھے ہن تے اپݨے پّراݨے روہی آلے گھر دی کھیر ، لسی واسطے سِکدن۔ ایں پوش کالونی اچ ایں سِک کوں پورا کرݨ سانگے گھر دے آگوں ہیک خالص روہیلی ڳاں ٻدھی کھڑے ہن جیکوں ڋیکھ کے ٻہوں چس آئی۔ ماسٹر صاحب آکھیا یار چھوٹے لہا دے ذائقے خالص ہن ، ایں وجہ کیتے اساں کنوں اے شاہر دا چِھچھی دی بو آلا کھیر نئیں پویندا۔ ایں واسطے اے روہیلی ڈھڳی در تیں بدھی پائے ہیں.
ماسٹر پُرانا بندہ حے تے روہی دا تریخ دا وی ڄاݨو ھے۔۔روہی دی زمیں تے اوندی پوری لُٹ پٹ دی تریخ دا واقف ھے تے اپݨے پھر وس ڄوڳا کم کار کیتی رکھدے۔ سرکار دا ملازم ہووݨ وی کوئی ساوکھی گالھ نئیں تے ایندے اچ ڈھیر ساریاں چیزاں کمپرمائز تھیندن پر ماسٹر اے دّھک وی جھلی ودا ہا تے ہیک آباد کار ایم این اے دے پاروں پرچے وی بھوڳی ودا ہا۔ روہی دا حال مختلف سکیمیں دے تحت کینالز کالونیز دے ناں تیں روہی دی لُٹ پٹ دا قصہ نشابر حے۔ ماسٹر سئیں دا اکھیں تِریم

پیاں تے میکوں اشو سئیں دی ہیک نظم یاد آ ڳئی۔
راتیں نیندر وچ
نہر ڋٹھی ہم،
کیویں ݙساواں
کّھمبھی کُھمبھی
موئے بندے دیاں
اکھیں ہن کوئی لُڑھدیاں آندن
اللہ کنوں
مِٹھی ترہہہ منگدی ہاں
تھل اپݨا
متاں بچ پووے۔
ایں حال نال پورا سرائیکی وسیب میݙے اکھیں دے اڳؤں آیا ۔ ایں طرح دیاں سکیمماں بھاویں ” گھوڑی پال بھیڋ پال” عارضی زرعی سکیم ، نہریں دے منصوبے ، اپݨا کھیت اپݨا روزگار اے سب منصوبے سرائیکی تے تل وطنی دی زمین تیں قبضے ، سرائیکی مقامی آبادی اچ تبدیلی تے نویں ابادکاری تے اوپرپ کھنڈاوݨ کیتے ہن نہ کہ کہیں تل وطنی سرائیکی کیتے۔
نہر بھاویں روہی اچ آئی تے بھاویں تھل وچ ہمیش مقامی ہی بے دخل تھائے۔ او اپݨی زمین اپݨے وسائل کنیں محروم تھائے۔ آبادی اچ وݙی آباد کاری دے نتیجے اچ پورا سیاسی طاقت دا مرکز وی وٹیڄ ڳیا جیندے پاروں ایم این اے تے ایم پی اے وی آباد کار منتخپ تھائے ایں درد کوں او جاݨ سگدے جیرھا ایندا بھوڳڑو ہووے۔ کیوں جو ایندے نال آباد مزید مضبوط تے تکڑا تھیا تے اوں اپݨی لُٹ دے منصوبے مزید تِکھے کر ڋتے۔ مقامی روہیلا تے تھلوچڑ مزید ہیݨاں تے کمزور تھیندا ڳیا۔ او اپݨی دھرتی تیں مہاجر لگدے تے زندگی اچ ایں کولوں وݙا دُکھ کوئی نئیں جو بندہ اپݨے آپ کوں اوپرا لڳے۔
ایں سارے حال احوال وچ میݙا چیتا ست مہینے پہلے پنجاب حکومت دی ہیک واردات دو ول ول ونڄے، اوں واردات اچ تونسہ بیراج وستی شیخاں وچ پنجاب حکومت دے ݙڈھپ تے جرم دی کتھا یاد آ گئی جیندے اچ پوہ مہینے دی مہینہ دی کِݨ مِݨ اچ پیرا فورس پوری وستی کوں بِلڈوز کر ݙتا تے آکھیا جو اے زمین تاں سرکار دی ھے تُساں کوݨ ہاؤ۔
پنجاب حکومت اپݨا قبضہ واگزار کر گھدا تے انہاں غریباں دی ہیک نہ سُݨی او اڄ وی در بدر رُلدے ودن۔
اے منظر جڋاں میݙے اکھیں اگؤں آندے تے میکوں او بے گھر روندے نکڑے بال، بھنے تُٹے گھر، تے کھنڈے پُنڈے برتن یاد آ ویندن تے ایویں لگدے جیویں کوئی کربلا دا منظر ہووے۔
اگر کوئی اینجھے ظُلم تیں آواز چارے تاں ول سرکار دے پرچے وی بھوگے ، جیل وی کٹے کھلے وی کھاوے تے روز دا نوں ݙر وی بھوڳے۔
میڋی سمجھ وچ اے گالھ بالکل نئیں باہندی جو ساݙی ہزاریں سالیں دی وسوں ہیک پل اچ سرکاری کیوں تھی ویندی ھے، زمیں تاں ہزاریں سالیں کولوں ساݙی ھے ساݙے وݙکے اتھاں وسدے آندن اساں ایں زمین دے سنگتی تے سونہیے ہیں تے اتھوں دی مٹی ہوا وݨ تے ہر شے ساݙے پُرکھیں دی یادیں کولوں بھری پائی ھے ، ساݙے اپݨے رِیتی رواج ہن ، زمین دی ونڈ ویہتر دی کہاݨی وی اپݨی ھے جیندے اچ زمین کݙاہیں سرکار دی نہ ہوندی ہائی بلکہ اے تاں لوکاں دی ما وانگے اوندے پُتراں دی ہوندی ہائی جیڑے ہزاراں سالاں کولوں اوندے کٹھے جیندے آندے ہن۔ اے تاں برصغیر دی لینڈ سیٹلمنٹ کوں کیرھا کوئی عرصہ تھیئے ایہو ݙڈھ ݙو سو سال دا عرصہ گّزریا ہوسی ، پر اے زمین وسوں تے اتھوں دے راہوݨ آلے تل وطنی لوک تاں ہزاراں سالاں کولوں اتھاں راہندے ہن پر او ہزاراں سالاں دے مالک ایویں کیویں اپݨی زمین کولوں بے دخل تھی سڳدن تے سرکار انہاں دی زمین دی مالک کیویں بݨ سڳدی ھے۔ لینڈ سٹلمنٹ ایندے سوا ھے کیا جو تساں ساݙی زمین کوں اپݨے کاغذ تیں چا لکھے تہاݙے کاغذ تیں لکھݨ نال ساݙی زمین تہاڈی کیویں تھی سگدی ھے جیرھے کاغذ نال ساڈا کوئی واسطہ تعلق وی کائینی تساں اے مینڈیٹ کتھوں گھدے جو ایں کاغذ نال اے زمین تہاڈی ھے اے کالونئیلسث اپروچ حے جیکوں تریخ ٻہوں بھیڑا تے گندہ آہدی ھے.
اتھاں ہیک بیا سوال وی پیدا تھیندے جو کیا ساݙے رواج تے لوک دانش فضول ہن تے ریاست یا قبضہ گیراں دے ٹکے دے قانون زیادہ اہم ہن۔۔ہیک شاہی فرمان کیویں لوکاں دے ہزاراں سالاں دے ورثے تے وراثت کوں ختم کر سڳدے ؟ اے گالھ میݙی سمجھ اچ تاں نئیں آندی پر کیا کریجے ریاستاں سمجھ تے دانش کوں من کے تھوڑیاں چلدن او تاں اندھیاں، گونگیاں تے ݙوریاں تھی کے چلدن تاں جو ظُلم دے جبر پاروں اشرافیہ دی لُٹ تے قبضہ جاری راہوے۔
ڈوجھی لڑی آوݨی ھے